ŻELAZO - www.familypharm.pl
Menu główne:
Jak dbać o prawidłowy poziom żelaza i jak go suplementować?
Żelazo, podstawowy pierwiastek, którego niedobór prowadzi przede wszystkim do niedokrwistości. Początkowe objawy to brak łaknienia, niekiedy rozdrażnienie. Z czasem występuje osłabienie, senność. Chorzy skarżą się na trudności w koncentracji, kołatanie serca, szum w uszach, obniżonej odporności.
Przyczyny anemii są różne. Podstawowa to niedobory żywieniowe, duża utrata krwi lub zwiększone zapotrzebowanie na żelazo. Najczęstszą przyczyną jest zbyt restrykcyjna dieta lub źle zbilansowane jakościowo posiłki. Nadmierne spożycie pożywienia przetworzonego, wysokotłuszczowego typu fast food, ale również diety eliminacyjne - wegetariańska czy wegańska mogą zaburzać ilość dostarczanego żelaza lub jego przyswajanie.
Inną przyczyną jest uszkodzenie błony śluzowej jelit w przebiegu stanu zapalnego bądź zaniku kosmków jelitowych. Nie bez wpływu pozostaje powszechność długotrwałego, czasami wieloletniego przyjmowania inhibitorów pompy protonowej. Zaburzenia wchłaniania żelaza mogą wynikać z interakcji z innymi przyjmowanymi przez pacjenta lekami oraz pokarmami. Wchłanianie żelaza zaburzają pokarmy bogate w fityniany, szczawiany, fosforany i taniny. Dlatego produkty pełnoziarniste oraz otręby i płatki hamują wchłanianie żelaza. Ich zawartość w pokarmach można obniżyć (ważne dla wegetarian!) stosując różnego rodzaju zabiegi jak obróbka termiczna, mechaniczna (mielenie) czy namaczanie. Do produktów o największej zawartości fitynianów należą: płatki owsiane, kasza gryczana, pszenica, soja, fasola mung, nasiona roślin strączkowych. Produkty bogate w wapń jak mleko, jogurty, kefiry, maślanka i sery również zaburzają przyswajanie żelaza.
Co należy jeść, aby zapewnić odpowiednią podaż żelaza?
Bogatym źródłem są wątróbka, mięso drobiowe i wołowe, oraz niektóre ryby (makrela, tuńczyk). Produkty zwierzęce zawierają tak zwane żelazo hemowe, zdecydowanie lepiej przyswajalne. Z artykułów roślinnych godne polecenia to kasze (jaglana, gryczana), orzechy, produkty strączkowe, natka pietruszki, szpinak, suszone morele, czarna porzeczka . Przyswajalność żelaza niehemowego (pochodzące z produktów roślinnych) wzrasta w obecności witaminy C. Dobrze jest włączyć w dietę paprykę, zielone warzywa liściowe, brokuły, pomidory czy cytrusy.
Należy pamiętać o tym, że zapotrzebowanie na żelazo rośnie w czasie ciąży, karmienia piersią, uprawiania sportu, ciężkich prac fizycznych. W takich przypadkach dieta to za mało i należy rozważyć suplementację. Produkty rekomendowane celem uzupełnienia poziomu żelaza to te zawierające witaminę C (poprawia przyswajalność), witaminy B6 i B12 mające udział w produkcji czerwonych krwinek oraz kwas foliowy wspomagający produkcję krwi oraz prawidłowe funkcjonowaniu układu odpornościowego. Suplementy dostępne są w postaci tabletek, kropli i syropów (wygodna forma w przypadku dzieci) oraz injekcji przy dużej niedokrwistości (wymagana recepta).
Źródła:
· Skuteczne leczenie żelazem – zasady postępowania w niedoborze izolowanym i przebiegającym z niedokrwistością. Anna Pietrzak. II Klinika Gastroenterologii, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Oddział Gastroenterologii, Szpital Bielański, Warszawa
· Niedokrwistość z niedoboru żelaza- diagnostyka i leczenie. Tomasz Hryszko. I Klinika Nefrologii i Transplantologii z Ośrodkiem Dializ, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
Małgorzata Zięba